Iedereen heeft tegenwoordig een mening over leiderschap. We verwachten dat leiders richting geven, inspireren en ruimte scheppen voor de ontwikkeling van hun teams. Tegelijkertijd wordt er vaak weinig gesproken over de kwetsbaarheid en het werkgeluk van de leider zelf. Dat is de paradox: hoe kan iemand een ander leiden, als hij of zij zichzelf nauwelijks kan leiden?
Leiderschapsprogramma’s spelen hier deels op in, maar gaan vaak vooral over vaardigheden, gedragsstijlen en resultaatgerichtheid. Wat ontbreekt, is structurele aandacht voor de mentale fitheid van de leider zelf.
De vergeten dimensie
Afhankelijk van sector en context rapporteren tussen de 50-60% van leiders burn-outklachten, en zien we circa 20-30% die aangeeft dicht tegen uitval aan te zitten [Harvard Business Review]. Deze cijfer zeggen iets fundamenteels: zolang leiders geen ruimte krijgen om stil te staan bij hun eigen energieniveau, mentale fitheid en werkgeluk, blijft het fundament wankel.
Daarmee snijden organisaties zichzelf in de vingers. Een leider die niet goed in zijn vel zit, heeft minder veerkracht, minder creativiteit en minder empathie. Precies die kwaliteiten die teams juist zo hard nodig hebben.
Voorbeelden uit de praktijk
Ik denk terug aan een leidinggevende die ik begeleidde. Hij stond altijd klaar voor zijn mensen, maar vergat zichzelf volledig. Pas toen hij uitviel, werd duidelijk hoeveel spanning en frustratie hij had genegeerd. Het team voelde zich ineens stuurloos.
Daartegenover staat een andere leider die ik meemaakte. Zij sprak openlijk over haar eigen grenzen, nam bewust tijd voor reflectie en coaching, en durfde soms “nee” te zeggen. Het effect? Haar team volgde haar voorbeeld en werd veerkrachtiger. Het leiderschap werd menselijker en sterker.
Het zuurstofmasker van de leider
Een krachtige metafoor hierbij is het zuurstofmasker in het vliegtuig. Eerst zet je je eigen masker op, pas daarna help je anderen. Leiders die hun eigen zuurstofmasker vergeten, raken buiten adem nog voordat hun team goed en wel is opgestegen.
Dit betekent niet dat leiders egoïstisch moeten zijn. Integendeel: zelfzorg is voorwaardelijk om er duurzaam voor anderen te kunnen zijn.
Oproep: maak ruimte voor werkgeluk en mentale fitheid
Wat mij betreft is dit de oproep aan organisaties en leiderschapsprogramma’s: creëer een veilige omgeving waar ook het gesprek gevoerd kan worden over het werkgeluk en de mentale fitheid van de leider zelf. Niet als luxe, maar als noodzaak.
Want leiderschap gaat niet alleen over sturen, presteren en ontwikkelen. Het gaat ook over het vermogen om in balans te blijven, mens te zijn, en daarmee een bron van kracht en inspiratie voor anderen.
Zou jij iemand volgen die zelf niet gelukkig of mentaal fit is?
(geschreven door: Wilfried Polman, aanjager & bewegingmaker bij Naest)